Lex szarlatan a suplementy i zielarstwo — status ustawy i co przewiduje
Opis suplementu już dziś podlega przepisom, których ustawa nie zmienia: rozporządzeniu 1924/2006 (oświadczenia), art. 7 ust. 3 rozporządzenia 1169/2011 (zakaz przypisywania właściwości leczniczych) i karom z ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Lex szarlatan dokłada drugi organ — Rzecznika Praw Pacjenta.
Co przewiduje uchwalony tekst
- Praktyka pseudomedyczna (art. 67zj) — m.in. oferowanie lub stosowanie metody diagnostycznej lub leczniczej z wprowadzaniem w błąd, że ma właściwości świadczenia zdrowotnego w diagnostyce lub leczeniu małoletnich, chorób nowotworowych, ciężkich nieuleczalnych chorób lub zaburzeń psychicznych — podejmowane dla korzyści majątkowej lub osobistej.
- Dezinformacja medyczna (art. 67zn) — podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej działania wprowadzające w błąd, polegające na publicznym rozpowszechnianiu lub promowaniu nieprawdziwych informacji o metodzie niezgodnej z aktualną wiedzą medyczną i zagrażającej życiu lub zdrowiu albo o szkodliwości metody zgodnej z tą wiedzą (przedstawianej jako zagrażająca życiu lub zdrowiu). Rzecznik prowadzi jawny rejestr takich podmiotów.
- Rzecznik Praw Pacjenta nakazuje zaniechanie praktyki, może nakazać publikację decyzji na koszt podmiotu i nałożyć karę pieniężną do 1 000 000 zł (art. 68).
- Ustawa nie zakazuje zielarstwa, fitoterapii ani sprzedaży suplementów.
Ryzykowne i bezpieczne sformułowania — już dziś
| Ryzykowne | Bezpieczne |
|---|---|
| „Ten zestaw pomoże Ci wyjść z Hashimoto.” | „Selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy.” (oświadczenie autoryzowane) |
| „Kurkuma działa przeciwzapalnie.” | Brak bezpiecznej wersji — kurkuma nie ma w rejestrze UE żadnego autoryzowanego oświadczenia. |
| „Naturalna alternatywa dla statyn.” | Brak bezpiecznej wersji — oświadczenie dla monakoliny K zostało cofnięte. |
| „Przy tym protokole leki nie będą już potrzebne.” | Nigdy. Już dziś narusza art. 7 ust. 3 rozp. 1169/2011, a po wejściu ustawy w życie — to jądro definicji praktyki pseudomedycznej. |
Dopisek „to nie porada medyczna” nie chroni — dlaczego.
Przebieg prac nad ustawą
- 15.05.2026 — rządowy projekt wpływa do Sejmu (druk nr 2598)
- 03.07.2026 — Sejm uchwala ustawę
- 22.07.2026 — Senat wnosi 4 poprawki (doprecyzowanie publikacji decyzji i rejestru dezinformacji)
- 31.07.2026 — Sejm przyjmuje poprawki Senatu; ustawa trafia do Prezydenta
- 20.08.2026 — Prezydent kieruje ustawę do Trybunału Konstytucyjnego
Źródło: przebieg procesu legislacyjnego nr 2598 — Sejm RP ↗.
Kary GIS i e-Sanepid — co obowiązuje, a co jest projektem
Dziś za naruszenie przepisów o suplementach (także w oznakowaniu i reklamie) inspekcja sanitarna nakłada karę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia (art. 103 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia) — przy przeciętnym wynagrodzeniu za 2025 r. (8 903,56 zł) to 267 106,80 zł. W sprawach z art. 103 ust. 1 pkt 1–3, w tym dotyczących oznakowania, prezentacji i reklamy, karę można też wymierzyć do pięciokrotności wartości brutto zakwestionowanej ilości środka spożywczego (art. 103 ust. 2 pkt 1) — wtedy może ona przekroczyć tę kwotę.
Zmiany przygotowuje projekt UD247 Ministra Zdrowia (tekst z 27 sierpnia 2026 r.):
- powiadomienie GIS o pierwszym wprowadzeniu suplementu do obrotu wyłącznie elektronicznie (e-Sanepid);
- publiczny rejestr powiadomień w systemie SEPIS ze statusem postępowania (np. „zawiera składnik niedozwolony”); w e-Sanepidzie zgłoszenie bez składu ilościowego;
- wprowadzenie produktu bez powiadomienia — kara pieniężna zamiast grzywny;
- kara także za sugerowanie, że zbilansowana dieta nie dostarcza odpowiednich ilości składników odżywczych (art. 27 ust. 5), oraz wprost za prezentację i reklamę niezgodną z rozp. 1169/2011.
Zapowiadane w wykazie prac rządu podniesienie górnej granicy kary do 100-krotności przeciętnego wynagrodzenia nie znalazło się w tym tekście projektu.
Status legislacyjny
Projekt — nie obowiązuje. 12 października 2026 r. Komitet do spraw Cyfryzacji przyjął projekt ze zmianami; Rada Ministrów jeszcze go nie przyjęła. Zmiany mają wejść w życie 6 miesięcy po ogłoszeniu.